Rwa barkowa (radikulopatia szyjna)
Rwa barkowa, w nomenklaturze medycznej nazywana radikulopatiką szyjną, to zespół objawów wynikający z podrażnienia lub ucisku korzeni nerwowych wychodzących z odcinka szyjnego kręgosłupa (najczęściej z poziomów C5, C6 lub C7).
Najczęściej występujące objawy rwy barkowej
– Promieniujący ból: Ostry, piekący lub palący ból rozpoczynający się w szyi i karku, biegnący przez łopatkę, bark, ramię aż do przedramienia, dłoni i palców.
– Zaburzenia czucia (parestezje): Mrowienie, drętwienie lub uczucie „przebicia prądem” w obszarze zaopatrywanym przez uszkodzony nerw.
– Osłabienie siły mięśniowej: Trudności z uniesieniem ręki, zginaniem łokcia lub osłabienie chwytu (np. wypadanie przedmiotów z dłoni).
– Nasilenie objawów przy ruchach: Ból często wzrasta podczas odchylania głowy do tyłu, skręcania szyi lub kaszlu i kichania.
Problem dotyczy najczęściej osób między 30. a 50. rokiem życia – zarówno pracujących biurowo (przeciążenia statyczne), jak i wykonujących ciężką pracę fizyczną. Nie oznacza to, że w innych grupach wiekowych nie może również wystąpić.
Przyczyny powstawania i czynniki ryzyka
Bezpośrednią przyczyną rwy barkowej jest zmniejszenie przestrzeni wokół korzenia nerwowego. Mechanizmy prowadzące do tej sytuacji obejmują:
– Dyskopatię szyjną (przepuklinę krążka międzykręgowego): Krążek międzykręgowy „dysk” ulega uszkodzeniu, a jego galaretowate wnętrze uwypukla się do kanału kręgowego lub otworu międzykręgowego, bezpośrednio uciskając nerw.
– Zmiany zwyrodnione (zmiany wytwórcze / osteofity): Z wiekiem krążki tracą nawodnienie i wysokość. Ciało próbuje ustabilizować kręgosłup, tworząc dodatkowe narośla kostne (osteofity), które zwężają otwory, przez które przechodzą nerwy.
– Zaburzenia postawy i nawyki: Długotrwałe przebywanie w pozycji z wysuniętą do przodu głową generuje ogromne przeciążenia krążków szyjnych.
– Urazy i wypadki: Urazy komunikacyjne typu smagnięcia biczem (whiplash) oraz gwałtowne skręcenia szyi.
Możliwości terapeutyczne
Leczenie rwy barkowej w przytłaczającej większości przypadków (ok. 80-90%) opiera się na postępowaniu zachowawczym – połączeniu fizjoterapii i wsparcia medycznego.
1. Fizjoterapia i rehabilitacja
Fizjoterapia stanowi trzon leczenia rwy barkowej. Celem działań jest odbarczenie uciśniętego nerwu, wyciszenie stanu zapalnego oraz przywrócenie prawidłowej biomechaniki szyi.
Terapia manualna: Zastosowanie technik mobilizacji kręgosłupa szyjnego i piersiowego, rozluźniania mięśniowo-powięziowego oraz trakcji manualnej (delikatnego rozciągania kręgosłupa), co pomaga zwiększyć przestrzeń dla uciskanego nerwu.
Neurodynamika (mobilizacja nerwów): Specjalistyczne ćwiczenia polegające na łagodnym „przesuwaniu” nerwu w jego kanale tkankowym, co poprawia jego ukrwienie, odżywienie i zmniejsza wrażliwość na ból.
Celowana kinezyterapia (ćwiczenia) na przykład retrakcja szyi czyli ćwiczenia polegające na cofaniu brody (tzw. robienie podwójnego podbródka), co zmniejsza nacisk na krążki międzykręgowe. Ćwiczenia wzmacniające mięśnie głębokie szyi oraz stabilizatory łopatki.
Autoterapia i zmiana nawyków: Nauczanie pacjenta pozycji odbarczających (np. ułożenie ręki na głowie, tzw. objaw Bakody, który często przynosi natychmiastową ulgę) oraz zmiana ergonomii stanowiska pracy.
2. Leczenie lekarskie i farmakologiczne
Leczenie farmakologiczne ma na celu umożliwienie pacjentowi funkcjonowania oraz przeprowadzenia efektywnej rehabilitacji poprzez redukcję ostrej fazy bólowej.
Najczęściej stosowana jest farmakoterapia przy użyciu niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) zmniejszających obrzęk wokół uciśniętego nerwu, leków zmniejszające napięcie mięśniowe, leków działających na ból neuropatyczny.
Inną metodą są iniekcje i blokady celowane czyli podanie leku steroidowego o działaniu silnie przeciwzapalnym bezpośrednio w okolicę uciśniętego korzenia nerwowego pod kontrolą fluoroskopii (RTG) lub USG.
3. Leczenie operacyjne
Zabieg chirurgiczny jest ostatecznością i stosuje się go tylko przy konkretnych wskazaniach.
– Postępujące ubytki neurologiczne (np. znaczny niedowład ręki, opadanie ramienia).
– Brak poprawy po 6–12 tygodniach intensywnego leczenia zachowawczego.
– Ból niemożliwy do opanowania lekami.
4. Inne metody wspomagające
– Modyfikacja ergonomii: Dostosowanie wysokości monitora, podparcia przedramion oraz czasami używanie wyprofilowanej poduszki ortopedycznej do spania.
– Edukacja w zakresie radzenia sobie ze stresem: Przewlekły stres zwiększa spoczynkowe napięcie mięśni karku i obręczy barkowej, co może nasilać dolegliwości.